Portal
Mała Psychologia

Co wspólnego ma ślimak z psychologią

Wstęp:

Aplysia to ślimak morski, który w dorosłej postaci przybiera rozmiary nieco większe, niż ludzka dłoń. Co wspólnego ma ślimak z psychologią? Ślimak ten posiada stosunkowo mało neuronów, mniej niż jakikolwiek kręgowiec. Wiele z jego komórek nerwowych przybiera duże rozmiary, co sprawia, że łatwo jest poddać je badaniu. Na dodatek, co jest rzadkie u kręgowców, neurony u wszystkich przedstawicieli tego gatunku są praktycznie identyczne, więc różne grupy naukowców mogą badać właściwości tego samego neuronu. Te cechy spowodowały, że Aplysia często wykorzystywany jest w badaniach nad fizjologią uczenia się (Kalat, 2007).

Treść:

Habituacja to osłabienie siły reakcji w odpowiedzi na powtarzający się bodziec, przy którym nie występuje zmiana innych bodźców (Kalat, 2007). Jest to przykład prostego uczenia się w obrębie łuku odruchowego. Najlepiej poznaną przez naukę sytuacją habituacji jest odruch cofania, u wyżej opisanego ślimaka Aplysia. Skrzele tego mięczaka znajduje się w jamie płaszczowej, na grzbiecie. W normalnych warunkach, brzegi jamy płaszczowej są nieznacznie rozchylone, co pozwala na to, żeby woda morska wchodząca do jamy, przedostała się ku tyłowi ciała i została wyrzucona przez otwór wylotowy, nazywany syfonem. W ten sposób woda przepływa przez skrzele. Jeżeli syfon zostaje dotknięty, to ślimak odruchowo cofa syfon oraz skrzele do jamy płaszczowej i zamyka ją. Jest to odruch obronny, który chroni najwrażliwsze miejsca zwierzęcia przed atakiem drapieżcy. Po jakimś czasie narządy wracają na pierwotną pozycję (Matthews, 2000).

Jeśli wielokrotnie zastosujemy słaby bodziec dotykowy w obrębie syfonu, to początkowo silna reakcja wycofania ulegnie osłabieniu, niemal do zniknięcia. Zjawisko to nosi nazwę habituacji odpowiedzi. Bodziec, który w sposób powtarzalny aktywizuje synapsy między komórkami nerwowymi - czuciowymi i ruchowymi, sprawia, że zmniejsza się ilość wydzielanego neuroprzekaźnika, co w okresie kilkunastu minut powoduje osłabienie reakcji. Gdy habituacja utrzymuje się przez dłuższy czas (kilka tygodni), to prowadzi to do wytworzenia nowych białek i eliminacji synaps (Longstaff, 2005). Habituację można także wykształcić, stosując serię bodźców dotykowych, na odruchu kurczenia się i cofania ogona Aplysia. Po takiej serii, ślimak nie zareaguje na kolejny bodziec, czyli jego ogon się nie skurczy i nie cofnie (Matthews, 2000).

Odruch cofania skrzela u Aplysia, jest prostą reakcją behawioralną służącą jako model doświadczalny w badaniu procesów uczenia się (Longstaff, 2005).

Więcej:

  • Kalat, J. W. (2007). Biologiczne podstawy psychologii. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
  • Longstaff, A. (2005). Krótkie wykłady. Neurobiologia. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
  • Matthews, G.G. (2000). Neurobiologia. Od cząsteczek i komórek do układów. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL.

Anna Czarnota

Udostępnij

BIULETYN INFORMACYJNY