Portal
Mała Psychologia

Marihuana medyczna – neurobiologia i wpływ na zdrowie człowieka

Przegląd najnowszych badań nad wpływem marihuany na zdrowie człowieka prowadzi do wniosków, że jej nadużywanie jest szkodliwe, natomiast umiarkowane dawki nie są tak niebezpieczne, jak powszechnie się uważa. Spostrzeżenia te powinny zachęcić do poszukiwania alternatywnych dróg prowadzenia polityki antynarkotykowej. Pierwszą zmianą powinna być rzetelna edukacja na temat wpływu substancji psychoaktywnych na zdrowie psychiczne i fizyczne człowieka.

Marihuana to ususzone kwiatostany i liście żeńskich roślin Cannabis sativa lub Cannabis indica. Za ich psychotropowy wpływ na organizm człowieka odpowiada związek z grupy kannabinoidów - delta-9-tetrahydrokanabinol (THC), działający na te same receptory, co naturalnie występujące w ludzkim organizmie endokannabinoidy, których przykładem jest anandamid. Anandamid to neuroprzekaźnik, wydzielający się podczas snu i relaksu. Ostatnie badania pokazały, że odpowiada także za nagłe uczucie euforii, zniesienia napięcia, rozluźnienie, a także uśmierzenie bólu opisywane przez długodystansowych biegaczy, tzw. „efekt biegacza”   (Fuss, 2015). Tkanki zwierzęce zawierają przynajmniej dwa typy receptorów kannabinoidowych: CB1 i CB2, oba związane z białkami G. Receptory CB1 występują głównie w centralnym i obwodowym układzie nerwowym, podczas gdy receptory CB2 są charakterystyczne dla komórek układu odpornościowego (Pertwee, 2001). Receptory kannobinoidowe CB1 wydają się mediować większość, jeżeli nie całość psychofizjologicznych efektów działania delta-9-tetrahydrokanabinolu  (THC). Występują one w całym systemie nerwowym, głównie jednak w korze mózgowej, hipokampie, ciele migdałowatym oraz móżdżku – strukturach mózgowych związanych z najbardziej typowymi zmianami w zachowaniu po zażyciu marihuany  (Mackie, 2005). Pobudzenie receptorów CB1 w strukturach warunkujących kontrolę pobierania pokarmu – jądrze przykomorowym, bocznym podwzgórzu, jądrze łukowatym i jądrze półleżącym, powoduje zwiększenie łaknienia i efekt tzw. „gastrofazy” (Maldonado, Valverde, 2003). Składnikiem czynnym w tzw. „marihuanie medycznej”, któremu przypisywane są właściwości lecznicze w jest CBD, mający działanie przeciwpsychotyczne, przeciwlękowe i przeciwbólowe. Obecność receptorów kannobinoidowych w hipokampie, ciele migdałowatym i korze przedczołowej  (Mackie, 2005) sugeruje, że zaburzenie homeostazy systemu endokannabinoidowego poprzez zażycie egzokannabinoidów, takich jak THC i CBD, może mieć znaczący wpływ na wiele procesów neuropsychologicznych, włączając w to regulację nastroju, zdolność uczenia się, motywację, kontrolę motoryki ciała, działanie układu nagrody i funkcje wykonawcze  (Crippa i in., 2009;   Crippa i in., 2011). Ocena długotrwałych kognitywnych skutków zażywania marihuany jest trudna, z powodu wpływu wielu czynników na wynik badania. Jednoznaczne stwierdzenie, czy dany efekt to rezultat działania THC jest utrudnione przez brak możliwości porównania odpowiednich danych. Rekrutacja osób palących regularnie, od 20 lat, jedynie marihuanę jest często niemałym wyzwaniem. Grupa odpowiadająca na ogłoszenie o badaniu może nie być reprezentatywna dla wszystkich użytkowników. Mogą to być osoby, które martwią się o swoje funkcje poznawcze i chcą się poddać ocenie albo doświadczające innych trudności, które chcą skonsultować ze specjalistą. Dobór grupy badanej z wielu powodów może wpływać na wynik badania. Przykładowo, indywidualne cechy grupy badanej mogą sprzyjać przyjęciu hipotezy o istotnym związku pomiędzy deficytami poznawczymi, a używaniem marihuany. Drugim ryzykiem jest zatajanie przez osoby badane informacji o zażywaniu innych substancji psychoaktywnych lub o przejawianych zaburzeniach psychicznych. Może to skutkować brakiem informacji o potencjalnym wpływie innych czynników niż THC na zaburzenia funkcji poznawczych związanych z długotrwałym użytkowaniem marihuany. Badania Pope, Gruber, Hudson, Huestis, Yurgelun-Todd (2001), dowodzą jednak, że zmiany związane z paleniem marihuany nie są długotrwałe: u osób badanych, doświadczających deficytów kognitywnych, zmiany te zanikały po 28 dniach abstynencji. Natomiast nieodwracalne zmiany były wynikiem poważnego nadużywania, w dodatku osoby badane odczuwały je w niewielkim stopniu (Pope i in., 2001).

Badania Feingold, Weiser, Rehm, Lev-Ran (2015) nie wykazały związku pomiędzy zażywaniem kannabinoidów, a występowaniem zaburzenia jednobiegunowego. Wyniki badań dotyczących zaburzeń dwubiegunowych są niejednoznaczne i wskazują na potrzebę dalszego zgłębiania problemu (Feingold i in., 2015). Być może z uwagi na złożoną etiologię choroby dwubiegunowej nie istnieje na nią jedno lekarstwo. Część chorych wskazuje na poprawę jakości i długości snu oraz poprawę samopoczucia, inni natomiast nie zauważają pozytywnych efektów działania.

Istnieje szereg sprzecznych doniesień na temat związku między zażywaniem marihuany w młodym wieku, a początkiem schizofrenii. W badaniach Halla i Degenhardta (2000) dowiedziono, że zależność ta dotyczy wcześniejszego pojawienia się epizodów schizofrenii, które prawdopodobnie z uwagi na obciążenia genetyczne i czynniki środowiskowe i tak wystąpiłyby w późniejszym okresie. Nie wykazano jednak, że zażywanie marihuany wywołuje schizofrenię, natomiast główną przyczyną rozwoju choroby pozostają czynniki środowiskowe i predyspozycje genetyczne osoby.

Wpływ zażywania marihuany na zdrowie fizyczne jest bezpośrednio połączony ze sposobem w jaki się ją przyjmuje. Zażywanie marihuany zostało w wielu badaniach połączone z poważnymi efektami ubocznymi ze strony układu krwionośnego, takimi jak: zawał serca, kardiomiopatia, udar, przemijający napad niedokrwienny (Thomas, Kloner, Rezkalla, 2014). Palenie konopi indyjskich może mieć negatywny wpływ przede wszystkim na zdrowie osób starszych lub osób z problemami ze strony układu krążenia. W związku z tym należy mieć na uwadze, jak ważna jest forma wprowadzenia substancji do organizmu. Najpopularniejszą formą zażywania marihuany jest palenie w joincie, fajce wodnej (bongo) czy lufce. Wypalenie jointa wiąże się z 30% większą dawką substancji smolistych w porównaniu do papierosa, zwiększa ryzyko wystąpienia raka płuc, zmniejsza wydajność płuc i oskrzeli (Hall, Solowij, 1998). Z uwagi na mniejszą częstotliwość palenia marihuany niż papierosów nie ma ona aż tak szkodliwego wpływu na zdrowie, jednak w przypadku marihuany medycznej, wykorzystywanej w leczeniu szeregu dolegliwości, forma podania zaczyna być kluczowa. Środowisko medyczne zwróciło swoją uwagę w stronę zyskującej na popluarności metody zażywania konopii indyjskich poprzez waporyzatory. Marihuana jest w nich podgrzewana do odpowiedniej temperatury tak,  że wdychany dym zawiera jedynie żywicę z THC, bez substancji smolistych i potencjalnego negatywnego wpływu na układ oddechowy. Badania nad wpływem marihuany podawanej w waporyzatorze na odczuwanie bólu nie dowiodły występowania żadnych skutków ubocznych wywoływanych przez tę formę zażywania (Eisenberg, Ogintz, Almog, 2014). Liczne badania dowodzą pozytywnego wpływu marihuany medycznej w leczeniu chronicznego bólu, bólu neuropatycznego oraz spastyczności w przebiegu stwardnienia rozsianego (Hill, 2015). Marihuana przynosi prawdziwą ulgę pacjentom w czasie chemioterapii i po jej zakończeniu, zmniejszając nudności oraz wymioty, a także poprawiając apetyt. Dzięki temu pacjenci szybciej wracają do zdrowia (Duran i in., 2010). Ponadto, pomaga ona zmniejszyć ból w chorobach nowotworowych w przypadkach, w których zawodzą nawet silne opioidy (Johnson, 2009) oraz hamuje wzrost komórek nowotworowych poprzez modulację szlaków sygnałowych komórek (Guzman,  2003). Marihuana medyczna przynosi również pozytywne efekty w leczeniu pacjentów z HIV oraz AIDS. Badania wskazują na poprawę apetytu i dobrą tolerancję oraz zmniejszenie bólu neuropatycznego (Ellis i in., 2008;  Haney i in.,  2007). Z drugiej strony, należy wziąć pod uwagę fakt, że zażywanie marihuany razem z tytoniem w formie jointów, może sprzyjać infekcjom płuc w przypadku pacjentów z AIDS. Przeciwzapalne działanie THC i CBD daje obiecujące efekty w terapii osób z HIV/AIDS, al  palenie jako forma przyjmowania może sprzyjać obniżaniu odporności na ataki patogenów (Tashkin, 2001). W nowszych badaniach coraz częściej stosuje się alternatywne formy zażywania marihuany medycznej, zwłaszcza poprzez waporyzatory. W pracy Flacheneckera, Henze, Zettl (2014) na temat wpływu Sativexu (sprayu wziewnego na bazie marihuany) na zdrowie pacjentów z lekoopornymi postaciami stawardnienia rozsianego, wyniki wskazują na znaczne podwyższenie się samopoczucia osób chorych na stwardnienie rozsiane. Szczególnie ważne jest to, że pacjenci odrzucający inne formy farmakoterapii dobrze reagowali na długotrwałe leczenie Sativexem i odczuwali poprawę dobrostanu.

W badaniach porównujących działanie marihuany medycznej podawanej przez waporyzator i opioidów w leczeniu chronicznego bólu, marihuana charakteryzowała się mniejszą liczbą skutków ubocznych i dłuższym okresem zniesienia bólu (Webb C, Webb S., 2014). Szczególnie ciekawe jest to, że w wielu przypadkach już niewielkie dawki waporyzowanej marihuany dają znacznie większą poprawę samopoczucia w porównaniu do placebo, np. w leczeniu bólu neuropatycznego (Wilsey i in.,  2012). Pacjenci wskazują nie tylko na zmniejszenie dolegliwości bólowych, ale również poprawę nastroju i zniesienie problemów ze snem. Najczęściej występującymi efektami ubocznymi w przytoczonych badanich była suchość w ustach, zawroty głowy, lekkie mdłości. Ilość substancji psychoaktywnej przyjmowanej w trakcie zażywania marihuany medycznej jest zbyt mała, żeby wywołać długotrwałe pogorszenie funkcji poznawczych. Szczególnie godne uwagi są doniesienia na temat pozytywnego wpływu terapii marihuaną medyczną na przebieg padaczki u dzieci (Hofmann, Frazier,  2013). W wielu przypadkach jest to jedyna forma terapii przynosząca pozytywne efekty.

Dzięki kolejnym dowodom pozytywnego wpływu marihuany medycznej na zdrowie człowieka, stanowi ona przedmiot coraz liczniejszych badań dotyczących tej kwestii. Na oficjalnej stronie dotyczącej badań klinicznych na świecie http://cinicaltrials.com 542 badania w różnych fazach ma w swoich nazwach słowo „marihuana” (początek 2016). Stwarza ona ogromne pole do zastosowań przy, jak się wydaje, znikomych skutkach ubocznych. W Polsce za posiadanie marihuany, niezależnie od celu jej wykorzystania, grozi do 3 lat pozbawienia wolności.

Piśmiennictwo:

  • Crippa, J. A. S., Zuardi, A. W., Martin–Santos, R., Bhattacharyya, S., Atakan, Z., McGuire, P., Fusar-Poli, P. (2009). Cannabis and anxiety: a critical review of the evidence. Human Psychopharmacology24(7), 515-523. DOI: 10.1002/hup.1048.
  • Crippa, J. A. S., Derenusson, G. N., Ferrari, T. B., Wichert-Ana, L., Duran, F. L. S., Martin-Santos, R., Cecilio Hallak, J. E. (2011). Neural basis of anxiolytic effects of cannabidiol (CBD) in generalized social anxiety disorder: a preliminary report. Journal of Psychopharmacology, 25(1), 121 – 130. DOI: 10.1177/0269881110379283.
  • Duran M., Pérez E., Abanades S., Vidal X., Saura C., Majem M., Arriola E., Rabanal M., Pastor A.., Rams N., Laporte J.R., Capellà D. (2010). Preliminary efficacy and safety of an oromucosal standardized cannabis extract in chemotherapy-induced nausea and vomiting. British Journal of Clinical Pharmacology, 70(5), 656-663. DOI:10.1111/j.13652125.2010.03743.
  • Eisenberg E., Ogintz M., Almog S. (2014). The pharmacokinetics, efficacy, safety, and ease of use of a novel portable metered-dose cannabis inhaler in patients with chronic neuropathic pain: a phase 1a study. Journal of Pain & Palliative Care Pharmacotherapy28(3), 216-25. DOI:10.3109/15360288.2014.941130.
  • Ellis, R. J., Toperoff, W., Vaida, F., van den Brande, G., Gonzales, J., Gouaux, B., Bentley, H., Atkinson, J. H. (2008). Smoked Medicinal Cannabis for Neuropathic Pain in HIV: A Randomized, Crossover Clinical Trial. Neuropsychopharmacology, 34(3), 672-80. DOI: 10.1038/npp.2008.120.
  • Feingold, D., Weiser, M., Rehm, J., Lev-Ran S. (2015). The association between cannabis use and mood disorders: A longitudinal study. Journal of Affective Disorders, 172C, 211–218. DOI: 10.1016/j.jad.2014.10.006.
  • Flachenecker, P., Henze, T., Zettl, U.K. (2014). Long-Term Effectiveness and Safety of Nabiximols (Tetrahydrocannabinol/Cannabidiol Oromucosal Spray) in Clinical Practice. European Neurology72(1-2), 95-102. DOI:10.1159/000360285.
  • Fuss, J. Steinle, J., Bindila, L., Auer, M. K., Kirchherr H., Lutz, B., Gass P. (2015). A runner's high depends on cannabinoid receptors in mice. Proceedings of the National Academy of Sciences112(42). DOI: 10.1073/pnas.1514996112.
  • Gilman, J. M., Kuster, J.K., Lee S., Lee M.J., Woo Kim B., Makris, N., van der Kouwe, A., Blood, A. J., Breiter, H.C. (2014). Cannabis use is quantitatively associated with nucleus accumbens and amygdala abnormalities in young adult recreational users. The Journal of Neuroscience34(16), 5529 -5538. DOI: 10.1523/JNEUROSCI.4745-13.2014.
  • Guzman, M. (2003). Cannabinoids have pain relieving effect in cancer patients and may inhibit the growth of tumor cells. Nature Reviews - Cancer, 5852–5872.
  • Hall, W., Solowij, N. (1998). Adverse effects of Cannabis. The Lancet352, 1611–1616. DOI:10.1016/S0140-6736(98)05021-1.
  • Hall, W., Degenhardt, L. (2000). Cannabis use and psychosis: A review of clinical and epidemiological evidence. The Australian and New Zealand Journal of Psychiatry34(1), 26–34.
  • Haney, M., Gunderson, E. W., Rabkin, J., Hart, C. L., Vosburg, S. K., Comer, S. D., Foltin, R. W. (2007). Dronabinol and Marijuana in HIV-Positive Marijuana Smokers: Caloric Intake, Mood, and Sleep. Journal of Acquired Immune Deficiency Syndromes45(5), 545-54.
  • Hill, K. P. (2015). Medical Marijuana for Treatment of Chronic Pain and Other Medical and Psychiatric Problems. Clinical Crossroads313(24), 2474-2483. DOI:10.1001/jama.2015.6199.
  • Hofmann, M. E., Frazier, C.J. (2013). Marijuana, endocannabinoids, and epilepsy: Potential and challenges for improved therapeutic intervention. Experimental Neurology244, 43–50. DOI: 10.1016/j.expneurol.2011.11.047.
  • Johnson, J. R. (2009). Cannabidiol (THC:CBD) extract relieved pain in patients with advanced cancer. Journal of Pain and Symptom Management.
  • Mackie, K., (2005). Distribution of cannabinoid receptors in the Central and peripheral nervous system. Handbook of Experimental Pharmacology168, 299-325.
  • Maldonado, R., Valverde, O. (2003). Participation of the opioid system in cannabinoid-induced antinociception and emotional-like responses. European Neuropsychopharmacology13(16), 401-10. DOI:10.1016/j.euroneuro.2003.08.001.
  • Pertwee, R. (2001). Cannabinoid receptors and pain. Progress Neurobiology63(5), 569-611.
  • Pope, H., G., Jr., Gruber, A. J., Hudson, J.I., Huestis, M. A., Yurgelun-Todd, D. (2001). Neuropsychological performance in long-term cannabis users. Archives General Psychiatry58(10), 909–915. DOI:10.1001/archpsyc.58.10.909.
  • Simon, R. (2004). Regular and intensive use of cannabis and related problems: conceptual framework. Pobrane z: http://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:O-UgcQxZDxUJ:www.emcdda.europa.eu/attachements.cfm/att_5746_EN_Final%2520Report%2520EBDDRep_fin.doc+&cd=1&hl=pl&ct=clnk&gl=pl
  • Smith, J., Cobia, D. J., Reilly, J. L., Gilman, J. M., Roberts, A. G., Alpert, K. I., Wang, L., Breiter, H. C., Csernansky, J. G. (2015). Cannabis-related episodic memory deficits and hippocampal morphological differences in healthy individuals and schizophrenia subjects. Hippocampus25(9), 1042–1051. DOI: 10.1002/hipo.22427.
  • Tashkin D. P. (2001). Effects of Smoked Marijuana on the Lung and Its Immune Defenses: Implications for Medicinal Use in HIV-Infected Patients. Journal of Cannabis Therapeutics1, 87-102. DOI: 10.1300/J175v01n03_07.
  • Thomas, G., Kloner, R. A., Rezkalla, S. (2014). Adverse Cardiovascular, Cerebrovascular, and Peripheral Vascular Effects of Marijuana Inhalation: What Cardiologists Need to Know. The American Journal of Cardiology, 113(1), 187–190. DOI: 10.1016/j.amjcard.2013.09.042.
  • Webb, C. W., Webb, S. M. (2014). Therapeutic Benefits of Cannabis: A Patient Survey. Hawaii Journal of Medicine and Public Health, 73(4), 109–111.
  • Wilsey, B., Marcotte, T., Tsodikov, A., Millman, J., Bentley, H., Gouaux, B., Fishman, S. (2008). A randomized, placebo controlled cross-over trial of cannabis cigarettes in neuropathic pain. Journal of Pain9(6), 506-21. DOI: 10.1016/j.jpain.2007.12.010.
  • Wilsey, B., Marcotte, T., Deutsch, R., Gouaux, B., Sakai, S., Donaghe H. (2012). Low Dose Vaporized Cannabis Significantly Improves Neuropathic Pain. Journal of Pain14(2), 136-8. DOI: 10.1016/j.jpain.2012.10.009.

Anna Zajkowska

Kategorie: Publikacje, Artykuły

Udostępnij

BIULETYN INFORMACYJNY